Eigenwijs en kritisch durven zijn versus ‘denken te weten’

Leestijd: 2 minuten

16:00 – Ik denk te weten. Ik denk maar te weten. Zelfs als ik mij ervan bewust ben, dan nog trap ik in de valkuil van ‘denken te weten’. Ik ben mij ervan bewust dat ik niets weet of kan weten, maar aan de andere kant blijf ik maar geloven en vasthouden aan datgene wat ik weet. Bovendien lijk ik het in twijfel trekken van mijn geleerde kennis stelselmatig te vermijden. Dingen die zo vanzelfsprekend zijn dat ik over het hoofd zie om daar vraagtekens bij te zetten, omdat ik – daar is ie weer – denk te weten. ‘Denken te weten’ belemmert iedere vooruitgang en zorgt ervoor dat ik niet kan leren en mijzelf niet ontwikkel.

Twee spirituele valkuilen

Ik moet alles wat ik denk te weten – weerspiegelt door anderen en de werkelijkheid die ik lijk waar te nemen – aan een eigenwijs en kritisch onderzoek onderwerpen om verder te komen. Twee spirituele valkuilen waar ik regelmatig in trap is 1) zogenaamde wijsheden uit de non-dualiteit voor ‘waarheid’ aannemen en 2) herinneringen uit/van eerdere tijdelijke ervaringen van ‘Verlichting’ als ‘waarheid’ beschouwen. Het is ongelooflijk hoe vasthoudend ik hierin ben. 

Richtlijnen om eigenwijs en kritisch te zijn én goede vragen te stellen

Om mijn eigen gemakzucht, onwetendheid en ‘denken te weten’ actief aan te pakken, heb ik een aantal richtlijnen en vragen voor mijzelf opgesteld die ik er altijd bij kan pakken als ik bijvoorbeeld een boek lees, een video bekijk of een artikel doorneem. Het idee erachter is dat ik mijn eigenwijze en kritische houding verder ontwikkel, omdat ik regelmatig te weinig of geen vraagtekens zet bij wat anderen zeggen of beweren, terwijl ik dat wel graag zou willen en ook zou ‘moeten’ doen – in ieder geval om verder te komen.

  • Wat zegt of beweert iemand precies? En klopt het ook?
  • Wat bedoelt iemand met wat hij zegt of beweert?
  • Zit er ‘waarheid’ in wat iemand zegt of beweert? En zo ja, wat kan ik er zelf mee?
  • Kan wat iemand zegt of beweert mij verder helpen? Zo ja, hoe en op welke manier?
  • Hoe werkt het wat iemand zegt of beweert? Kan dat überhaupt? En waarom werkt het wel of niet?
  • Wat adviseert of beweert iemand? Is het effectief? En waarom is het wel of niet effectief? Hoe weet ik dat?
  • Wat is de betekenis van het artikel, het boek, de video of de film?
  • Waarom is idem. belangrijk?
  • Wat zegt idem. mij?
  • Hoe vertaal ik idem. naar het echte leven?
  • Wat kan idem. voor mij betekenen?
  • Wat voor nut heeft het voor mij om te begrijpen wat er met idem. bedoeld wordt?

Een eigenwijze en kritische houding ontwikkelen is ontzettend lastig omdat alles wat ik waarneem zo echt en vanzelfsprekend is dat ik regelmatig vergeet er vraagtekens bij te zetten. Het is erg makkelijk om mijn eigen ‘denken te weten’ (lees: onwetendheid) over het hoofd te zien merk ik. Ik hoop dat met een uitgeprinte versie van dit artikel bij de hand, ik mijn eigenwijze en kritische houding verder kan ontwikkelen. ~ lzv